INTERVIEW Святослав Антонов 17 апреля, 2015 08:00

ПИЕТАРИ КИВИККО, TELE2 ТӨРАҒАСЫ: ТҰТЫНУШЫЛАР АРТЫҚ ТӨЛЕГЕНДІ ҰНАТПАЙДЫ

ПИЕТАРИ КИВИККО, TELE2 ТӨРАҒАСЫ: ТҰТЫНУШЫЛАР АРТЫҚ ТӨЛЕГЕНДІ ҰНАТПАЙДЫ
Фото: Григорий Беденко
Соңғы кездері Қазақстандағы ұялы байланыс нарығына әсер еткен оқиғалар аз болмады. «Мобильды құлшылықты» жою жайындағы заңның дайындығы, WhatsAppтағы қоңырау шалу мүмкіндігінің пайда болуы, операторлардың маркетингтік соғыстары, және оларға байланысты сыбыстар мен жанжалдар. Біз компаниялардың жетекшілерімен – ұялы байланыстың операторларымен сұхбаттар топтамасын жасауды ұйғардық. Tele2 ден бастауды шештік.

Сұхбатқа Қазақстан Tele2 нің екі топ-менеджеры келді: басқару төрағасы – Пиетари Кивикко, және коммерциялық директор – Миндаугас Убартас. Сұхбатқа пресс-қызмет оператордың фирмалық салонын таңдады. Tele2нің белсенді маркетингі жайлы елестетулерді растағандай, екі жетекші де іскер көостюмдарда емес, брендталған фирмалық фуьболкаларда келді.

Vox: Жалпы сұрақтан бастайтын шығармыз. Мемлекеттегі ұялы нарықтың дамуын қалай көресіздер? Бізге жақында қандай жаңалықтарды күтуге болады?

Пиетари Кивикко: Біріншіден, біз «ұялы құлшылықтың» жоюлуын күтіп отырмыз. Бұл тұтынушының өз номерін ауыстырмай операторын өзгерту мүмкіндігі. Тұтынушылар ең арзан бағамен жақсы қызмет көрсету ұсынысын өздері таңдай алады. Оған қоса, біздер дауысты байланысқа қатысты ұялы ақпараттардың тұтынудың өсуінің күәгерлері боламыз деп ойлаймын. Қаншама көп адам смарфондар сатып алып жатса, соншама ұялы ғаламтор танымал болады. Одан бөлек атап өтетін жайт, біз барлық операторлардың 4G технологиясына кең қосылуын болжаймыз.

Vox: Ия, ол жайлы әлі толығырақ тілдесеміз. Ал қазір сізден, Теле2 компаниясының Қазақстанда дамуы өз шыңына жеткендігі жайлы сұрасақ? Абоненттік базаның кеңеюі және нарық бөлігін өсіру күтіледі ме?

П.К.:  Жоқ, бұл тек қана бастамасы. Соңғы жарияланған мәліметтерге сай, өткен жылдың аяғына қарай біздің база 3,3 миллион абонентті құрапты, және біз ұялы нарықтың 12-13% ие болыппыз.  Төрт жылда жақсы көрсеткіш. Бұл жерде біздің бизнесіміз оңай емес екенін түсіну қажет, ол өзінде инфрақұрылымның даумы мен маркетингті үйлестіреді, және оның айналымы да ұзақ. Біздің абонеттік базамыз үнемі өсуде және нәтижесінде, біз нарықтың 20% шығамыз деп ойлаймын. Бұл біздің дамуымыздың келесі кезеңі болады.

Миндаугас Убартас: Біз нарықтың барлық 100% ие бола алмаймыз деуге ешқандай себеп жоқ. Бұл тек қана уақыт сұрағы. Өйткені кез келген ақылды адам ақшаны босқа шашқанды ұнатпайды. 

Vox: Айтпақшы, осыған қатысты тағы бір сұрақ қойсақ. Үнемі оператор-дискаунтердің беделін сақтап тұру қиын ба? Бағалардың одан әрі төмендеуі мүмкін бе немесе олар өздерінің шеткі деңгейіне жетті ме?

П.К.: Бұл бедел емес, жәй біз осылай жұмыс жасаймыз. Біз үшін ол демалу, компанияның ДНКсының бөлігі сияқты. Ондай бағалық саясат барлық корпорацияға тән. Біз өзіміз де артық төлегенді ұнатпаймыз, басқалардың да сондай екендеріне сенімдіміз.

М.У.: Мен он жылдан бері одан әрі бағаларды төмендету мүмкін емес дегенді естіп келемін, ол әңгімелей басталған кезде біз бағаларды төмендетеміз. Егер бәсекелестер бізге бұл тұрғыда шақыру тастаса, біз қуана оны қабылдаймыз. Нәтижесінде біз бәсекелестер табыс көре алмайтын бағалық ретке жетеміз. Қазіргі таңда олардың көбісі біздің стратегияны жүзеге асырмақшы. Бірақ бұл бағалық саясаттан артық нәрсе. Бағаны төмендету үшін аз шығын болуы тиіс. Көбісі сыпайы кеңселерде отырып, өкіметтік көліктерде жүргілері келмейді. Біз  ең тиімді деңгейде инвестициялар жасай аламыз. Басқа операторларды бізге қосылуға шақырамыз, сол кезде бәрі арзан төлейтін болады. 

Vox: Tele2 абоненті болғандықтан, бренды шығарудан бері сіздердің ең үлкен мәселелеріңіздің бірі деп байланыс сапасын атап жатады. Неге бұндай жағдай қалыптасты және шын мәнінде сапамен мәселелер бар ма?

П.К.:  Қазақстан – үлкен мемлекет, және, әрине, мәселелер болады. Біз бұл жағдайды үнемі ескеріп, жағдайды жақсарту, жабу аумағын өсіру және желінің өткізу мүмкіндігін жоғарлату үшін жұмыс жасаймыз. Бірақ біздің байланыс жақсырақ болды, біз оны тұтынушылар үндеулерінен білеміз. Дегенмен техникалық жабдықталуды жақсарту жөніндегі жұмыс әлі жалғасуда.

М.У.: Біз енді нарыққа кіре бастағанда, біздің базалық бекеттеріміз көп болған жоқ. Әрине нгатив ағыны басталды. Бізге үнемі бірінші кезеңде ұқсас стереотиптер жабысады, тіпті байланыс сапасы жайлы күлдіргіштер де бар. Бір шетінен бұл қоғамдық пікір біздің бәсекелестерімізбен де қалыптасады, олар өздерінің абонеттерін сапа үшін артық төлеу керек екендерін сендіреді.біз тағы нені жақсартуға болады деп үнемі саралау жүргіземіз. Егер тек техникалық жағын алатын болсақ, бізде ең жаңа жабдықтар бар. Біз жұмыс жасап тұрған операторды сатып алған кезде, оның бар инфрақүрылымын өзгерткен болатынбыз. Басқа операторлар нарыққа көп жыл бұрын келген, және жабдықтар бөлігі соолкезден қалуы мүмкін. Біздің желі сапасын жақсартуда жұмыстарымыз бар. Tele2 өз бәсекелестеріне жетіп, асуға тырысады. Адамдардың біз жайла пікірлерін өзгерту үшін уақыт қажет. 

Vox: Жақында әлемдегі ең танымал меседжердің бірі WhatsApp та ғаламтор телефония мүмкіндігі пайда болды. Бұл операторлардың  дауысты байланыстан көретін пайдасына айтарлықтай әсер ете алады ма?

П.К.: Негізгі табыстары дауысты қызметтер болатын нарықтағы ойыншылар шығар. Біз ондай қызметтерді қауіп ретінде санамаймыз, және тұтынушылардың тілдесулерінің барлық мүмкіндіктеріне қуанамыз. Олар дауыспен немесе ұялы ғаламтор ақпараттарын қолданады ма өздері шешеді. Дауысты байланысты жоғалту бар әлемдегі тенденция. Сонымен қатар ғаламторды тұтыну өсіп келеді.

Vox: Бұл нәтижесінде ұялы ғаламтор бағасының өсуіне алып келе алады ма?

М.У.: Дауысты қоңыраулардың жалпы қосындысы азайып бара жатыр дегенмен келіспеймін. Қазіргі өмір ритмінде біз көбірек тілдесе бастадық және ол үшін барлық қолжетімді құралдарды қолданамыз, оның ішіне месседжер мен ұялы байланыс та кіреді. Біреуі біреуіне кедергі жасамайды және тілдесу минуттары барлығына да жетеді. Одан бөлек, дауысты хабарламалардан түсетін табыс азайса да, бәсекелес орта біреуге ғаламтор үшін бағаны көтеруге мүмкіндік бермейтін шығар.

Vox: Жақында Алматы Kcellде алғашқы фирмалық дүкен – Kcell Store ашылған болатын. Одан ертеректе Kcell смартфондар сату нарығына шыққан болатын, оларды келісім шарт жүйесімен жүзеге асырды, сен телефонды бөліп төлеуге алсаң – ұялы қызмет пакетін бірге аласың. Сіздің ойыңызша, біздің нарықта телефондарды келісім шарт жүйесімен сатудың  қандай болашағы бар? Оператор үшін оның артықшылықтары мен кемшіліктері неде?

М.У.:  Егер Батыс Еуропаға қарасаңыз, ол жердегі 90% телефондар келісім шартпен сатылады. Бізде жағдай сәл басқашалау. Келісім шарттық жүйенің даму болашағы бар бірақ, біз тұтынушының несиелік тексеру мүмкіндігі жағдайын ескеруіміз қажет. Бұл жүйені дамытып, компания қаражаттарды смартфон алуға жұмсап, олардың қайтатынын білмей, қатырып қояды. Мүмкін, бұл қадам қызмет сатудан түсетін табыстың төмендеуін теңдеу қажеттілігімен шақырылған шығар. Біз смарфондарды келісім шарт жүйесімен сату мүмкіндігін қарастырғанбыз, және ол үшін бастапқыда нарықты бұл жүйеге үйрету үшін көп қаражат керек деген нәтижеге келдік. Бұд кезеңде біз банктік қызметтермен айналысқымыз келмейді. Әрине, мен Kcell дың осы жұмысты бастағанына қуаныштымын. Біз олардың бизнестері шығынсыз болып жатқандарын көрсек, ол жүйеге де келеміз. Tele2 келісім шартты жүйемен  тәжірбиесі көп. Біз олай  телефондарды Швеция, Литва, Эстония, Хорватия, Германияда  сатамыз. 

Vox: Теле2 да жақында 4G ғаламттордың пайда болуының қандай болашағы бар? Қазіргі таңда бұл технологияға өтуге не кедергі болып жатыр?

П.К.: Жалпы, бізге тек бақылау орган тарапынан рұқсат керек. Бұл жөніндегі жұмыс белсенді сұхбат деңгейінде жүргізіліп жатыр. Қазақстандағы ақпарат жіберуге арналған көптеген частоталар белгіленіп қойған. Біз технологиялық нейтралдықтың енуін талап етіп жатырмыз. Сол кезде 4G белгісін кез келген частотада және бізде бар жабдықтарда жіберуге мүмкіндік болады. Бұл жайында мен жоғарғы көңілдемін, және жақын болашақта 4G ғаламторды өзіміздің ұсыныстарымызды шығаруға болады деп ойлаймын. Сонымен қатар біз жаңа частоталарды шығару барысын 800 және 1800 МГц диапазондарында жылдамдатқымыз келеді.

Vox: 4G ге лицензия алу барысын бұл ұялы байланыс түрінің  нарықта бар монполисті басқа операторлар үшін кедергі болып жатыр деп ойламайсыз ба?

П.К.: Мен бұл сұраққа тура жауап бере алмаймын. Былай айтайық: мүмкін, біреу 4G технологиясы бойынша қызмет көрсету нарығынан басқа ойыншыларды шығарғысы келеді. Біз барлық нарық ойыншылары үшін бірдей бәсекелестік жағдайлар жасалғанын қалаймыз. 

Vox: Теле2 маркетингтік кампаниясы жайлы аздап айтыңызшы, олар көбінесе басқа операторларға деген провокацияларда құралады ғой? Сіздің пікіріңізше, осындай жарнама қаншалықты шыдамды?

М.У.: Біз бұл шараларды  бәсекелестердің әрекеттері үшін қолдануға мәжбүр болдық. Кейде олар өздерін жаңалау компанияларға кедергі жасауға  және нарықты басқаруға құқықтары бар  құл иелері секілді сезнеді деген әсер пайда болады. Біздің билбодтардың біреуі жоғалған кезде біз алғаш рет арандатушылық жарнама жасадық. Сол кезде танымал «Tele2 ұсынады» пайда болған. Екінші рет біздің билбордты бәсекелестің кеңесіне қарама қарсы ілініп тұрған жерінен алып тастады. Сол уақытта оларды керемет көктемдік мерекемен құттықтау ойы келді. Бірақ, әрине, біз заң бойынша олардың атауы мен брендін қолдана алмадық сондықтан сусын өндірушілерді құттықтадық.

Біздің компания шақыруларды ұнатады. Кейде біз оларды өзіміз тастаймыз және бәмекелестердің соққыларына жауап беруге дайынбыз. Бұл бар Tele2 компаниясы үшін сипатты. Дамудың алғашқы сатысында біз өзімізді қиқарлық мінез танытамыз. Ал белгілі ықпал мен беделді жинап, мемлекеттік органдармен тығыз серіктестікті орнатқан соң біз маркетингке басқаша жақындаймыз.

Vox: Бұл науқандар кездейсоқ екендері рас па? Осындай жарнамаларды шығарудың алдында, сіздер ықтимал қатерді қаншалықты есептейсіздер?

М.У.: Бұл ойлар бюрократтық жүйеде пайда бола алмайды. Жұмыста белгілі жасампаздық қажет. Бізде әр бір қызметкер өзінің ойын ұсына алады, оның тікелей міндеттері маркетингтен алыс болса да. Соңғы жаранамалық науқан біздің кеңсенің бөлімшелерінің бірінде бес минут ішінде пайда болды. Бірнеше сағаттан соң біздің маркетологтар оны өңдеп, дамытып жүзеге асырды. Осындай жұмыс бізге бу шығаруға көмектеседі. Жақында біздің екі қызметкер бәсекелестермен дәл сауда нүктесінде жұдырықтасып қалған. Оларды полициядан шығаруға тура келді. Сол жағдайдан кейін біз кеңседе бокс тұлыпын іліп қойдық.

Көптеген дәстүрлі операторлар біздің нарықта ешбір жарнама болмағанын қалар еді. Біз оларды біраз сілкіндіруге кез келді деп ойлаймыз. Сол уақытта шектен шықпау маңызды, ол күлкілі болмай брендке қауіпті болуы мүмкін. Біз .немі заңгерлермен ақылдасып, заңға бағынамыз. Соңғы рет бізді «Tele2 ұсынады»  билбордында екі тілдегі жазы жоқ деп айыптаған. Біз бастапқыа ол слоганды сауда белгісі ретінде тіркегенімізді дәлелдедік. 

Vox: Бұл тақырыпты қозғаппыз, қазір қазақстандық операторлардың қайсысы нарықтағы сіздердің басты бәсекелестеріңіз екенін айта аласыз ба?

П.К.: Ол екі ескі ойыншы, олардың қарамағында нарықтың айтарлықтай үлесі бар. Біз абонеттердің көбісі осы операторлардың желілерінде екендерін түсінеміз, және біз оларды өз тұтынушыларымыздың қатарында қуана қуана көрер едік.

М.У.: Біз арзан бағаларға және тұтынушылардың артық төлеуді ұнатпайтындарына да сенеміз. Бәсекелестердің өз стратегиясы бар, олар бізге кедергі жасап жатқан жоқ.

Vox: Сіздердің сайттарыңызда қызық мәлімет бар. Осы жылдың қаңтарында біздің елде интернетконнектің (бір байланыс операторының басқасына желіден тыс қоңыраулар үшін төлем ақы) бағасы 8,88 теңгеге дейін арзандаған еді. Ақпанды сіздердің компанияларыңыздың өкілдері асимметриялық бағаны орнату ұсынысын білдірген еді, егер сіздер басқа операторларға 8,88 теңге, ал олар минутына 11 теңге төлейтін еді , осы шешім қабылданғанға дейінгі бағамен. Осыған қандай комментарий айтасыздар?

П.К.: Біз басқару органына және біздің бәсекелестерімізге бірнеше ұсыныс жасадық, олардың арасында интреконнект үшін жалпы бағалардың төмендетілуі немес асимметриялық бағаны орнату бар еді. Бұл екі нұсқа да бізге қолайлы болатын. Көптеген мемелекеттерде бәсекелестіктің долындағы кедергілерді жою үшін нарыққа кешірек келген операторларды қолдау жөн. Қазіргі кезеңде кіріс және шығыс трафиктері тең емес сондықтан біз бәсекелестерге айтарлықтай үлкен сомаларды төлеп жатырмыз. Нәтижесінде келіс сөздер барығы үшін интерконнектің бағасын төмендетуге келді. Қазір ол минутына 8 теңгені құрайды, ал 2016-шы жылдың қаңтарында 5 теңгеге дейін арзандайды. 

Сіздердің компанияларыңыздын жұмысын Швециядағы бас кеңседе қалай бағалап жатыр? Холдинг үшін Қазақстандағы бөлімше қаншалықты маңызды?

П.К.: Қазақстан басты нарықтардың бірі деп мойындалған және Нидерландылармен қатарлас айтарлықтай өсу болжамдары бар нарық. Tele2 бұл бөлімшеге 700 миллион доллар мөлшерінде қаржы салды. Бірақ әлі қазақстандық нарықтағы кіріс компанияның жалпы табысынан 10% аз мөлшерді құрайды. Санымен қатар біз қаржылық көрсеткіштердің әркварталды өсулерін көрсетіп жатырмыз. Бас кеңсе біздің алдымызда жаңа мақсаттар қоядығ және біз оларды уақытылы жақсы орындап жатырмыз. Егер біздің жұмысымыға көңілдері толмаса, мені бұл жерде көрмес едіңіздер (күледі).

Vox: 2010-ші жылы сіздер нарықққа келген кезде, компания қазақстандық ұялы NEO операторының 51% акцияларын сатып алған болатын. Одан бөлек, Tele2 қалған 49% акцияларды бес жыл мерзімде сатып алуға опционға ие болған еді.  Холдинг бұл мүмкіндікті пайдаланып, барлық компанияны сатып алуға жоспары бар ма?

П.К.: Жоспарымызда ондай жоқ. Біз өзіміздің серіктестерімізге ризамыз, компанияның қалған бөлігін сатып алуға қажеттілік көріп тұрған жоқпыз.

Vox: Қазір, енді, сіздердің компанияларңызға байланысты ең талқыланып жатқан сұраққа кезек келген секілді. Бірнеше ай бұрын қазақстандық БАҚ арасында Tele2 сатылуы жайлы ақпарат тараған болатын. Тіпті сатып алушы да аталған еді – ұялы байланыстың бәсекелес операторы Altel. Бұл сыбыстар неге байланысты тарады деп ойлайсыз және олар қаншалықты рас?

П.К.: Мен осы жерде жұмыс істеп жүрген бес жылда осындай ақпаратты бірінше рет естіп тұрмын. Осындай ақпаратты біреу компанияның аясында негативті фон жасау үшін мақсатты тарататын секілді. Біз Tele2 Қазасқтанды сатпаймыз.

Vox: Мүмкін, бұл сыбыстардың шынайылығына компанияның ресейлік бөлімшесінің тарихы сендіретін шығар. Олар осылай нарыққа екпіндей кірген болатын, абонеттер арасында белгілі танымалдылыққа және беделге ие болған. Одан кейін Tele2 Ресей алғашқыда ВТБ банкіне, кейін ірі акционерлерлің біріне «Ростелеком» айналды. Қазір Tele2 негізінде жаңа федералды оператор салынып жатыр. Қазақстандық бөлімше ресейліктің тағдырын қайталамайды ма?

П.К.: Бұл мысал айтарлықтай сипатты және оның өзінің себептері бар. Tele2 Ресейдің 4G және 3G байланыс түрлеріне лицензиялары жоқ болатын. Оператор бұл технологиялардың біреуіне де қол жеткізбей, бизнесін жалғастыра алмайтынын өзіңіз де түсінесіз. Сатылымнан кейін компания керекті лицензияларын алып, бұл қызметтерді сәтті енгізгендері қызық. Нақты айта алмаймын, бірақ бұл әрекет шетелдік ивестордан құтылу талабымен байланысты шығар. Бізде однай жағдай жоқ. Біз 3G желілерін қолданудамыз, және жақында 4G мүмкіндік алатын шығармыз.

Vox: Жақсы, ал егер таза теориялық түрде мынадай жағдайды елестетсек, Tele2 Қазақстан сатылып кетеді немесе бұл компания біздің мемелекетте мүлдем пайда болған жоқ деп. Бұл жағдай ұялы байланыс нарығына қалай әсер ететін еді?

П.К.: Мен әлеуметтік компанияның өкілімін, сондықтан бұл сценарийлерді тіпті теория жүзінде де қарастыра алмаймын. Тек Tele2 қазақстандық нарық үшін көп жұмыс атқарды деген өзімнің субъективті пікірімді айта аламын. Қазір бұған дәлел ретінде біздің нарықтағы үлесіміздің өскенін көреміз. Кез келген жағдайда бәсекелестіктің төмендеуі әр мемлекетте және әр салада негативті жағдайларға алып келеді. Басқа операторлардың абонеттері нарыққа көрсетіп жатқан ықпалымыз және бәсекелестерді бағаларды төмендетуге мәжбүрлеп жатқандығымыз үшін жиі алғыс айтып жатады. 

Vox: Жақсы, соңында сізден Пиетари және сізден Миндаугас бір нәрсе білсек деп едік. Сіздер Қазақстанға бірнеше жыл бұрын келдіңіздер. Жергілікті нарықтың қандай басты ерекшеліктерін байқап үлгердіңіздер?

П.К.: Мені бірінші таңқалдырған жайт – бәсекелестік жарыстың ерекшеліктері. Нарықта бар операторлар жаңа ойыншылардың пайда болуына кедергі болып, адал бәсекелестік жарыстың элеметтерін қосудан алшақ болатын. Екінші жайт – қысқа мерзімде технологиялардың дамуы. 3G сіздерде басқа мемлекеттерге қарағанда кешірек пайда болды, бірақ ұялы ақпаратпен қолданудың өсуі өте жылдам жүрді. Қысқы уақыт ішінде сіздер өз қалыстарыңызды жойдыңыздар. Сіздердің адамдарыңыз жаңа қызмет түрлерінің пайда болуына тез үйренеді.

М.У.:  Соншалықты «семіз» бәсекелестерді мен еш жерде әлі кездестірмедім. Сол себептен көбісі сіздерде екі SIM-картаға ие, оператрлардың арасында арзан хабарласу үшін. Бізге бұл нарықта жұмысты ретке келтіріп көрі өте қызық болды. 

Бөліс
Святослав Антонов
Святослав Антонов
Журналист, редактор раздела HISTORY
КОММЕНТАРИИ ()
Осталось символов: 1000